Ankieta kultury bezpieczeństwa – przykładowe pytania i dlaczego sama ankieta nie wystarczy

Kierownik rozmawia z zespołem pracowników na hali produkcyjnej – ankieta kultury bezpieczeństwa

Ankieta to najczęstszy sposób, w jaki firmy próbują zmierzyć kulturę bezpieczeństwa. Jest tania, szybka i daje wykres, który dobrze wygląda na prezentacji dla zarządu. Problem w tym, że sama ankieta mówi, co ludzie deklarują, a niekoniecznie, jak pracują.

Poniżej znajdziesz przykładowe pytania, zasady przeprowadzenia ankiety i trzy pułapki interpretacji, które widzę najczęściej podczas audytów. Na końcu wyjaśniam, jak połączyć ankietę z innymi źródłami, żeby wynik był wiarygodny.

W skrócie

  • Ankieta kultury bezpieczeństwa pokazuje postawy i odczucia ludzi, ale nie potwierdza, co dzieje się na hali.
  • Dobra ankieta obejmuje cały system, a nie tylko „czy czujesz się bezpiecznie”. Warto oprzeć ją na 12 obszarach w trzech grupach.
  • Ankietę zawsze warto zestawić z obserwacjami w terenie i z danymi, czyli wskaźnikami proaktywnymi i reaktywnymi.
  • Najciekawsze wnioski powstają tam, gdzie te trzy źródła mówią co innego.

Przykładowe pytania do ankiety kultury bezpieczeństwa

Odpowiedzi najlepiej zbierać na skali 1–5 (od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam”). Poniżej po jednym przykładowym pytaniu na każdy obszar.

System i procesy

  1. Procedury opisują pracę tak, jak ją naprawdę wykonuję.
  2. Wiem, jakie są największe zagrożenia na moim stanowisku i jak się przed nimi chronić.
  3. Zanim w moim dziale pojawi się nowa maszyna lub zmiana procesu, ktoś sprawdza ją pod kątem BHP.
  4. Pracownicy firm zewnętrznych pracują u nas według tych samych zasad co my.
  5. Wiem, co robić w razie awarii, pożaru lub wycieku.

Ludzie i przywództwo

  1. Mój przełożony reaguje, gdy widzi niebezpieczne zachowanie.
  2. Po zdarzeniu wypadkowym szuka się przyczyny, a nie winnego.
  3. Mogę zatrzymać pracę, gdy uznam ją za niebezpieczną, i nie poniosę konsekwencji.
  4. Kierownicy bywają na hali i rozmawiają z nami o bezpieczeństwie.
  5. Zarząd traktuje bezpieczeństwo tak samo poważnie jak wynik produkcyjny.

Wskaźniki i informacja zwrotna

  1. Zgłaszanie zdarzeń potencjalnie wypadkowych ma sens, bo coś się po nich zmienia.
  2. Wiem, jak wygląda bezpieczeństwo w moim dziale w porównaniu z ubiegłym rokiem.

To przykłady. W pełnej ankiecie każdy obszar warto opisać kilkoma pytaniami, żeby wynik nie zależał od jednego sformułowania.

Jak przeprowadzić ankietę, żeby wynik był coś wart?

  • Anonimowość: bez niej ludzie odpowiadają tak, jak według nich „trzeba”.
  • Wszystkie poziomy: pracownicy, brygadziści, kierownicy i zarząd odpowiadają na te same pytania. Różnice między grupami to jeden z najcenniejszych wyników.
  • Krótko: ankieta na 15 minut daje lepsze dane niż ankieta na godzinę, której nikt nie kończy uczciwie.
  • Informacja zwrotna: ludzie muszą zobaczyć wyniki i to, co się po nich zmieniło. Inaczej kolejna ankieta będzie wypełniana „dla świętego spokoju”.

Trzy pułapki interpretacji

1. Świetny wynik, bo ludzie wiedzą, co trzeba odpowiedzieć. Wysokie oceny w zakładzie, w którym na hali omija się zabezpieczenia, to sygnał, że ankieta mierzy deklaracje, a nie praktykę.

2. Średnia, która ukrywa problem. Wynik 3,8 dla całego zakładu może oznaczać dobre biuro i bardzo słabą jedną zmianę. Zawsze patrz na wyniki w podziale na działy, zmiany i poziomy.

3. Różnica między zarządem a halą traktowana jak szum. Jeśli zarząd ocenia przywództwo na 4,5, a pracownicy na 2,5, to nie jest błąd ankiety. To najważniejszy wniosek z całego badania.

Dlaczego sama ankieta nie wystarczy?

Kulturę bezpieczeństwa widać w trzech miejscach naraz:

  • w deklaracjach ludzi, czyli w ankiecie i rozmowach,
  • w praktyce, czyli w obserwacjach na hali, przy maszynie, przy pracach serwisowych,
  • w danych, czyli we wskaźnikach proaktywnych (zgłoszenia, obserwacje, terminowość działań) i reaktywnych (wypadki, zdarzenia, absencja).

Gdy wszystkie trzy źródła mówią to samo, wynik jest wiarygodny. Gdy mówią co innego, właśnie tam jest najważniejszy wniosek z diagnozy.

Szerzej o trzech źródłach dowodów i o tym, jak przełożyć wynik na decyzje zarządu, piszę na bhpcare.pl: Kultura bezpieczeństwa – jak ją mierzyć i przełożyć wynik na decyzje?

Kompas Bezpieczeństwa: ankieta, obserwacje i wskaźniki w jednym narzędziu

Tę metodę zamknąłem w narzędziu Kompas Bezpieczeństwa. To arkusz Excel, który łączy ponad 200 pytań i wskaźników w 12 obszarach z obserwacjami na hali i danymi, a wynik pokazuje automatycznie na wykresach i w skali 7 diamentów. Twój zespół przeprowadza ocenę sam i może ją powtarzać co roku tą samą miarą.

Jeśli potrzebujesz niezależnego spojrzenia, ocenę możemy przeprowadzić razem jako diagnozę z audytorem.

Zobacz, jak działa Kompas Bezpieczeństwa →

Najczęstsze pytania

Ile pytań powinna mieć ankieta kultury bezpieczeństwa?

Na tyle dużo, żeby każdy obszar był opisany kilkoma pytaniami, i na tyle mało, żeby dało się ją wypełnić w około 15 minut.

Czy ankietę kultury bezpieczeństwa trzeba robić anonimowo?

Tak. Bez anonimowości wyniki są zawyżone, szczególnie w obszarach dotyczących przełożonych.

Jak często badać kulturę bezpieczeństwa?

Raz w roku zwykle wystarcza, pod warunkiem że za każdym razem używasz tej samej miary. Tylko wtedy wyniki da się porównać.

Czy można skorzystać z gotowego kwestionariusza?

Tak, istnieją kwestionariusze publikowane m.in. przez CIOP-PIB. Pamiętaj jednak, że sama ankieta, nawet bardzo dobra, nie pokaże, co dzieje się w praktyce.

Kto powinien analizować wyniki?

Najlepiej zespół złożony z BHP, produkcji, utrzymania ruchu i kierownictwa. Jedna osoba łatwo przeoczy różnice między grupami.

O autorze

Sebastian Narusiewicz

Założyciel i CEO BHPcare | systemowe EHS w przemyśle | audytor wiodący ISO 9001, ISO 14001 i ISO 45001

Od ponad 20 lat zajmuje się systemowym EHS w przemyśle: audytami opartymi na ryzyku oraz narzędziami do mierzenia i zarządzania bezpieczeństwem, m.in. Kompasem Bezpieczeństwa. Audytuje systemy zarządzania dla jednostek certyfikujących QS-Cert i LL-C (Certification) Group. Autor szkoleń Akademii BHPcare – tworzy je na podstawie ponad 500 audytów i doświadczeń z zakładów, w których pracował.

Zobacz szkolenia eksperckie →   LinkedIn →

Powiązane artykuły