Kiedy pracodawca musi przejść szkolenie BHP i jak często je odnawiać
Szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy nie jest wyłącznie obowiązkiem pracowników. Ustawodawca wprost nakłada obowiązki również na pracodawcę – i to w sposób jednoznaczny oraz bezwarunkowy. W praktyce nadal jednak spotykam się z błędnym przekonaniem, że właściciel firmy „nie musi się szkolić”, jeżeli zatrudnia specjalistę ds. BHP. To mit.
Poniżej przedstawiam precyzyjną analizę, kiedy pracodawca musi odbyć szkolenie BHP, jaki rodzaj szkolenia go dotyczy oraz jak często powinien je odnawiać – w oparciu o obowiązujące przepisy prawa pracy.
1. Podstawa prawna obowiązku szkoleniowego
Obowiązek szkolenia pracodawcy wynika bezpośrednio z:
- art. 237³ § 2 ustawy – Kodeks pracy,
- rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Zgodnie z przepisami:
Pracodawca jest obowiązany odbyć szkolenie w zakresie niezbędnym do wykonywania ciążących na nim obowiązków w dziedzinie BHP.
Oznacza to, że obowiązek ma charakter osobisty i nie może zostać „przeniesiony” na służbę BHP, zewnętrznego doradcę czy inspektora.
2. Czy każdy pracodawca musi przejść szkolenie BHP?
Tak – jeżeli zatrudnia choćby jednego pracownika.
Status przedsiębiorcy (jednoosobowa działalność, spółka z o.o., spółka akcyjna) nie ma znaczenia. Kluczowe jest zatrudnianie pracowników na podstawie umowy o pracę.
Wyjątek
Osoba prowadząca działalność gospodarczą, która:
- nie zatrudnia pracowników,
- wykonuje pracę wyłącznie samodzielnie,
nie ma obowiązku odbywania szkolenia BHP jako pracodawca (choć z punktu widzenia zarządzania ryzykiem zawodowym jest to rekomendowane).
3. Jakie szkolenie musi przejść pracodawca?
Rodzaj szkolenia zależy od roli pełnionej w organizacji.
🔹 1) Pracodawca jako osoba kierująca pracownikami
W zdecydowanej większości przypadków pracodawca powinien odbyć:
Szkolenie okresowe dla pracodawców i osób kierujących pracownikami
Dotyczy to sytuacji, gdy:
- wydaje polecenia służbowe,
- organizuje pracę,
- sprawuje nadzór nad pracownikami,
- odpowiada za stan BHP w zakładzie pracy.
To najczęstszy wariant w praktyce.
🔹 2) Pracodawca wykonujący zadania służby BHP
Jeżeli pracodawca – zgodnie z art. 237¹¹ § 1 Kodeksu pracy – sam wykonuje zadania służby BHP (w małych firmach spełniających kryteria zatrudnienia i kategorii ryzyka), musi ukończyć:
Szkolenie dla pracodawców wykonujących zadania służby BHP
Jest to odrębny, bardziej rozbudowany program obejmujący m.in.:
- analizę i ocenę ryzyka zawodowego,
- metodykę kontroli warunków pracy,
- wypadki przy pracy i postępowanie powypadkowe,
- ergonomię,
- prawo pracy w zakresie BHP,
- organizację systemu ochrony pracy.
To szkolenie ma wyższy poziom merytoryczny niż standardowe szkolenie dla osób kierujących.
4. Jak często pracodawca musi odnawiać szkolenie?
Częstotliwość szkoleń okresowych wynika z rozporządzenia.
🔹 Pracodawca jako osoba kierująca pracownikami
➡️ co 5 lat
🔹 Pracodawca wykonujący zadania służby BHP
➡️ co 5 lat
Przepisy nie przewidują innego cyklu – standardowy okres wynosi 5 lat.
5. Czy pracodawca musi przejść szkolenie wstępne?
Nie.
Szkolenie wstępne (instruktaż ogólny i stanowiskowy) dotyczy pracowników.
Pracodawca podlega wyłącznie szkoleniu okresowemu, adekwatnemu do pełnionej funkcji.
6. Konsekwencje braku szkolenia
Brak aktualnego szkolenia pracodawcy może skutkować:
- mandatem karnym nałożonym przez Państwową Inspekcję Pracy,
- wnioskiem do sądu o ukaranie,
- odpowiedzialnością wykroczeniową z art. 283 § 1 Kodeksu pracy,
- istotnym obciążeniem odpowiedzialności w przypadku wypadku przy pracy.
W praktyce, podczas kontroli PIP, brak aktualnego szkolenia pracodawcy jest kwalifikowany jako naruszenie podstawowych obowiązków w zakresie BHP.
7. Dlaczego szkolenie pracodawcy ma kluczowe znaczenie?
Zgodnie z art. 207 Kodeksu pracy to pracodawca ponosi pełną odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie.
Nie można skutecznie zarządzać ryzykiem zawodowym bez znajomości:
- zasad oceny ryzyka,
- organizacji systemu BHP,
- obowiązków dokumentacyjnych,
- zasad postępowania powypadkowego,
- odpowiedzialności karnej i cywilnej.
Szkolenie nie jest więc formalnością – stanowi element systemowego zarządzania bezpieczeństwem.
8. Najczęstsze błędy interpretacyjne
W praktyce spotykam się z następującymi nieprawidłowościami:
- przekonanie, że zatrudnienie specjalisty BHP zwalnia pracodawcę z obowiązku szkolenia,
- odbycie szkolenia jednorazowo „na początku działalności” bez odnawiania,
- mylenie szkolenia dla osób kierujących z kursem dla pracodawcy wykonującego zadania służby BHP,
- brak udokumentowania szkolenia (brak zaświadczenia).
9. Podsumowanie – syntetyczna tabela
| Sytuacja pracodawcy | Rodzaj szkolenia | Częstotliwość |
|---|---|---|
| Zatrudnia pracowników i nimi kieruje | Szkolenie okresowe dla pracodawców i osób kierujących | Co 5 lat |
| Sam wykonuje zadania służby BHP | Szkolenie dla pracodawców wykonujących zadania służby BHP | Co 5 lat |
| Nie zatrudnia pracowników | Brak obowiązku ustawowego | — |
Jeśli chcesz zrealizować szkolenie dla pracodawców i osób kierujących pracownikami online, sprawdź: Szkolenie okresowe BHP dla pracodawców i osób kierujących pracownikami.
Wniosek ekspercki
Każdy pracodawca zatrudniający pracowników ma bezwzględny obowiązek odbycia szkolenia BHP i jego odnawiania co 5 lat. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa pracy i jest elementem odpowiedzialności za organizację bezpiecznych warunków pracy.
Z perspektywy zarządzania ryzykiem, szkolenie pracodawcy nie jest jedynie wymogiem formalnym, lecz fundamentem skutecznego systemu bezpieczeństwa pracy.
Jeżeli potrzebujesz szkolenia dopasowanego do specyfiki Twojej organizacji – warto wybrać program, który nie tylko spełnia wymogi rozporządzenia, ale realnie przygotowuje do odpowiedzialnego zarządzania bezpieczeństwem w firmie.
